चाडपर्वको खाना बनाएपछि नाडी दुख्ने र औँला झमझमाउने: के यो कार्पल टनेल सिन्ड्रोम हो?

खाना तार्ने, सामग्री काट्ने, गह्रौँ भाँडा उठाउने, कपडा निचोर्ने र भाँडा माझ्ने कामले हात र नाडीमा बारम्बार भार पार्छ। बूढीऔँलाको फेददेखि नाडीसम्म दुख्ने र कसिलो गरी समात्दा वा बट्टाको बिर्को खोल्दा दुखाइ बढ्ने भए टेन्डन र वरिपरिका तन्तु पनि जाँच गर्नुपर्छ।

डि क्वेर्भेन टेनोसाइनोभाइटिस बूढीऔँलातिरको नाडी दुख्ने एउटा सम्भावित कारण हो। दुखेको ठाउँका आधारमा मात्र निदान हुँदैन; थिच्दा हुने दुखाइ, चाल र सुन्निएको अवस्था पनि जाँचिन्छ।

कार्पल टनेल सिन्ड्रोममा नाडीको साँघुरो मार्गभित्र मिडियन नर्भ अर्थात् मध्य स्नायु च्यापिन्छ। बूढीऔँला, चोरऔँला, माझीऔँला र साहिँलीऔँलाको बूढीऔँलातर्फको भागमा झमझम वा संवेदना कम हुनु संकेत हुन सक्छ।

राति वा बिहान सबेरै हात झमझमाएर निद्रा खुल्न सक्छ र हात हल्लाउँदा केहीबेर आराम हुन सक्छ। तर कान्छीऔँलामा स्पष्ट झमझम हुनु यसको सामान्य वितरण होइन। यस्तोमा कुहिनोवरिपरिका स्नायु, अन्य परिधीय स्नायु वा घाँटीबाट आउने स्नायुका लक्षण पनि हेर्नुपर्छ।

खाना बनाउनु नै एकमात्र कारण हो भन्न सकिँदैन। नाडीको बनावट, स्वास्थ्य अवस्था र हातको दोहोरिने प्रयोगलगायत विभिन्न कारणले प्रभाव पार्न सक्छन्।

छोटो समयमा धेरै हात चलाउँदा पहिले कम महसुस भएको नाडी वा स्नायुको समस्या बढी स्पष्ट हुन सक्छ। अत्यधिक प्रयोगबाट भएको अचानक दुखाइ र लामो समय रहने स्नायुका लक्षण छुट्याउन आवश्यक हुन्छ।

दुखिरहेको बेला पनि काट्ने वा गह्रौँ भाँडा उठाउने काम जारी राख्दा असर बढिरहन सक्छ। काम बाँड्नुहोस् र बीचबीचमा आराम गरेर नाडीको भार घटाउनुहोस्।

कामपछि सुन्निएमा वा दुखेमा तौलियाले बेरेको चिसो सेक छोटो समय लगाउन सकिन्छ। दुखेको ठाउँ बलपूर्वक थिच्ने वा दुखाइ सहेर नाडी धेरै मोड्ने स्ट्रेच नगर्नुहोस्।

उपचार कारण र लक्षणअनुसार फरक हुन्छ। अवस्थाअनुसार फिजियोथेरापी, अकुपञ्चर र कपिङ प्रयोग गर्न सकिन्छ; आवश्यक भए मौरीको विष प्रयोग हुने उपचार वा चुना म्यानुअल थेरापी पनि विचार गरिन्छ।

नामु गुनुल क्लिनिकमा नाडीको चाल र थिच्दा दुख्ने ठाउँ जाँचिन्छ। झमझम भए संवेदनाको वितरण र शक्तिमा आएको परिवर्तन पनि हेरिन्छ। टेन्डन, मांसपेशी वा जोर्नीवरिपरि दुखेको हो कि स्नायुका लक्षण पनि छन् भन्ने छुट्याइन्छ।

जाँचमा कुनै टेन्डन वा जोर्नीवरिपरि स्पष्ट दुखाइ र थिच्दा दुख्ने अवस्था देखिएमा मौरीको विष प्रयोग हुने उपचार छनोटका रूपमा विचार गर्न सकिन्छ। यसमा मौरीको विषबाट तयार गरिएको प्रशोधित औषधीय घोल प्रयोग गरिन्छ र मांसपेशी–हाडजोर्नीको दुखाइ तथा सुन्निने र दुख्ने प्रतिक्रियालाई लक्षित गरिन्छ।

प्रयोग गर्ने ठाउँ र मात्रा जाँचका आधारमा निर्धारण हुन्छ। यसको अर्थ अरू उपचारभन्दा सधैँ राम्रो वा कार्पल टनेल सिन्ड्रोम पूर्ण रूपमा निको पार्ने भन्ने होइन।

क्लिनिकमा पूर्व–पश्चिम तुलनात्मक कोरियाली चिकित्सा समाजको SAFE B.V. विषाक्तता घटाइएको मौरीको विषको तयारी प्रयोग हुन्छ। विषाक्तता घटाइए पनि एलर्जीको सम्भावना पूर्ण रूपमा हट्दैन। मौरीले टोकेपछि वा यस्तो उपचारपछि शरीरभरि डाबर, सास फेर्न गाह्रो वा अन्य गम्भीर प्रतिक्रिया भएको भए पहिले नै बताउनुहोस्। विगतको प्रतिक्रिया र अहिलेको अवस्थाअनुसार प्रयोग गर्ने निर्णय गरिन्छ।

महिनौँ दोहोरिने नाडीको दुखाइसँग कुहिनो दुख्ने, काँध चलाउन गाह्रो हुने, काँधको पातावरिपरि कडापन वा घाँटीबाट पाखुरा र हातसम्म झमझम हुने लक्षण पनि हुन सक्छन्।

घाँटी, छातीपट्टिको मेरुदण्ड, काँधको घेरा, काँध, कुहिनो र नाडी एकअर्कासँग सम्बन्धित रूपमा चल्छन्। धेरै भागमा चाल सीमित भएको पुरानो समस्यामा स्थानीय उपचारसँगै माथिल्लो अंगको समग्र चाल र स्थिति मूल्याङ्कन गरी चुना उपचार विचार गर्न सकिन्छ।

चुनाले मिडियन नर्भको च्यापिएको अवस्था सीधै हटाउने वा कार्पल टनेल पूर्ण निको हुने ग्यारेन्टी दिएको होइन। झमझम र कमजोरी भए स्नायुको मूल्याङ्कन पनि आवश्यक हुन्छ।

बूढीऔँलातिर दुखेको हो कि, कुन औँला झमझमाउँछ, राति बढ्छ कि र कुन चालमा दुख्छ भन्ने नोट गर्नुहोस्। अत्यधिक प्रयोग, टेन्डन वा जोर्नीको समस्या र स्नायुका लक्षणका उपचार फरक हुन सक्छन्।

फिजियोथेरापी, अकुपञ्चर र कपिङ लक्षणअनुसार छनोट गरिन्छ; उपयुक्त भए मौरीको विष उपचार विचार गरिन्छ। कुहिनो, काँधको घेरा र घाँटीसँग जोडिएको पुरानो समस्यामा चुना पनि विचार हुन सक्छ। उद्देश्य नाडी मात्र हेर्नुभन्दा लक्षण कहाँ सुरु भएर कसरी जोडिन्छन् भन्ने बुझ्नु हो।

केही दिन आराम गर्दा पनि दुखाइ रहिरहेमा वा तलका लक्षण भए जाँच गराउनुहोस्। संवेदना वा हातको शक्ति लगातार घटेको अवस्थालाई लामो समय नछोड्नुहोस्।

• औँला बारम्बार वा झन् बढी झमझमाउनु
• हात झमझमाएर राति निद्रा खुल्नु
• हातको संवेदना पहिलेभन्दा कम हुनु
• समातेका सामान बारम्बार खस्नु
• बूढीऔँलाको शक्ति कम हुनु
• हात वा नाडी धेरै सुन्निनु वा चलाउन गाह्रो हुनु
• कुहिनो, काँध वा घाँटीसम्म दुखाइ वा झमझम फैलिनु
• चोटपछि धेरै दुख्नु वा सुन्निनु

बिहान हात झमझमाउने समस्या र लक्षणको मूल्याङ्कनबारे सम्बन्धित लेखमा पढ्न सकिन्छ। यो लेख सामान्य स्वास्थ्य जानकारी हो; व्यक्तिगत निदान वा उपचारको विकल्प होइन।