टाउको बारम्बार हल्लिन्छ। के यो पार्किन्सन रोग हो?

“शान्त भएर बस्दा पनि टाउको हल्लिरहन्छ।”

“मैले खासै थाहा पाएको थिइनँ, तर अरूले मेरो टाउको हल्लिरहेको छ भने।”

“कतै पार्किन्सनजस्तो रोग त होइन?”

आफ्नो इच्छाबिना टाउको बारम्बार हल्लिने लक्षणलाई सामान्यतया टाउकोको कम्पन भनिन्छ। कोरियाली भाषामा यसलाई ‘छेमोरी’ पनि भनिन्छ।

टाउको हल्लिन थालेपछि धेरैलाई पहिले पार्किन्सन रोगको चिन्ता लाग्छ।

तर टाउको हल्लिएको मात्र आधारमा पार्किन्सन रोग भन्न मिल्दैन।

टाउकोको कम्पन इसेन्सियल ट्रेमरमा पनि हुन सक्छ, वा घाँटी वरिपरिका मांसपेशी असामान्य रूपमा कसिने सर्भाइकल डिस्टोनियासँग सम्बन्धित हुन सक्छ।

त्यसैले जाँच गर्दा कति धेरै हल्लिन्छ भन्ने मात्र नभई शरीरका अरू भागमा पनि कम्पन छ कि छैन, घाँटीको अवस्था र चाल कस्तो छ, र कुन बेला लक्षण बढ्छ भन्ने कुरा पनि हेर्छौँ।

इसेन्सियल ट्रेमरमा पनि टाउको हल्लिन सक्छ

इसेन्सियल ट्रेमर भन्नेबित्तिकै धेरैले हात काँप्ने समस्या सम्झन्छन्।

तर इसेन्सियल ट्रेमर हातमा मात्र नभई टाउको वा आवाजमा पनि देखिन सक्छ।

कप समाउँदा वा लेख्दा हात पनि काँप्छ कि, र परिवारमा अरूलाई यस्तै कम्पन छ कि भनेर बुझ्नु पनि उपयोगी हुन्छ।

टाउको दायाँबायाँ हल्लिन सक्छ वा माथितल हल्लिन सक्छ।

तर टाउको हल्लिने सबै समस्या इसेन्सियल ट्रेमर हुँदैनन्।

विशेष गरी टाउकोको कम्पनसँगै घाँटीको मुद्रा वा चालमा परिवर्तन छ भने घाँटीको अवस्था पनि जाँच्न आवश्यक हुन्छ।

घाँटी एकातिर फर्किन्छ वा धेरै कडा हुन्छ?

टाउकोको कम्पन भएका व्यक्तिको जाँच गर्दा कहिलेकाहीँ यस्ता कुरा सुन्छौँ।

“घाँटीको एकातिर सधैँ तानिएको जस्तो हुन्छ।”

“टाउको बारम्बार एकातिर फर्किन्छ जस्तो लाग्छ।”

“एउटा काँध मात्र असाध्यै कसिन्छ।”

“टाउको कुनै दिशामा फर्काउँदा झन् हल्लिन्छ जस्तो लाग्छ।”

यस्तो अवस्थामा सर्भाइकल डिस्टोनियासँग सम्बन्धित टाउकोको कम्पन पनि विचार गर्न सकिन्छ।

वास्तवमै टाउको अलिकति एकातिर फर्किएको वा ढल्किएको हुन सक्छ, र घाँटी तथा काँधमा दुखाइ वा कडापन पनि हुन सक्छ।

त्यसैले जाँच गर्दा हामी हेर्छौँ,

टाउको कुन दिशामा हल्लिन्छ,

घाँटी सामान्यतया एकातिर फर्किएको वा ढल्किएको छ कि छैन,

टाउको दायाँबायाँ घुमाउन सीमितता छ कि छैन,

घाँटी र काँधको कुन भाग बढी कसिएको छ,

र दुखाइ वा कडापन पनि छ कि छैन।

अर्थात् टाउकोको कम्पन र घाँटीको अवस्थालाई छुट्टाछुट्टै नभई सँगै हेर्छौँ।

थकाइ वा तनावमा कम्पन बढ्न सक्छ

टाउकोको कम्पन सधैँ उस्तै मात्रामा हुँदैन।

“मानिसहरूसामु बोल्दा झन् बढ्छ।”

“राम्ररी नसुतेको भोलिपल्ट धेरै हल्लिन्छ।”

“थाक्दा वा धेरै चिन्ता गर्दा बढ्छ जस्तो लाग्छ।”

केही व्यक्तिले यसरी अनुभव सुनाउँछन्।

त्यसैले कम्पन कहिलेदेखि सुरु भयो भन्ने मात्र नभई निद्रा, थकाइ, तनाव, क्याफिनको सेवन र हाल खाइरहेका औषधि पनि बुझ्छौँ।

तनाव हुँदा बढी हल्लिन्छ भन्दैमा यो केवल मनोवैज्ञानिक समस्या हो भनेर सोच्नु पर्दैन।

पहिलेदेखि रहेको कम्पन थकाइ वा तनावका कारण अझ स्पष्ट देखिन सक्छ।

टाउको हल्लियो भने पार्किन्सन रोग हो?

पार्किन्सन रोगमा पनि कम्पन हुन सक्छ।

तर टाउकोको कम्पन मात्र छ भन्दैमा तुरुन्तै पार्किन्सन रोग ठान्नु आवश्यक छैन।

बरु टाउकोको कम्पनबाहेक

• आराम गरिरहेको बेला एउटा हात काँप्ने
• पहिलेभन्दा चालढाल स्पष्ट रूपमा सुस्त हुने
• शरीर वा हातखुट्टा कडा हुने
• हिँड्दा एउटा हात कम हल्लिने
• पहिलेभन्दा हिँडाइमा परिवर्तन आउने

जस्ता परिवर्तन पनि छन् कि भनेर हेर्छौँ।

यी लक्षण सँगसँगै छन् भने पार्किन्सनलगायत अन्य स्नायु प्रणालीसम्बन्धी रोगको सम्भावना पनि जाँच्न आवश्यक हुन्छ।

अर्कोतर्फ, टाउको मात्र हल्लिन्छ भने इसेन्सियल ट्रेमर वा सर्भाइकल डिस्टोनियासँग सम्बन्धित कम्पनजस्ता अन्य सम्भावना पनि विचार गर्नुपर्छ।

उपचार कसरी गरिन्छ?

टाउकोको कम्पन भएका सबै व्यक्तिलाई एउटै उपचार गरिँदैन।

इसेन्सियल ट्रेमरको ढाँचा देखिन्छ कि,

घाँटी र काँध कसिने वा मुद्रा बदलिने समस्या पनि छ कि,

र निद्राको कमी, थकाइ वा तनावअनुसार लक्षण धेरै बदलिन्छ कि भन्ने हेरेर उपचारको दिशा तय गर्छौँ।

इसेन्सियल ट्रेमर भएमा

इसेन्सियल ट्रेमरका लागि अकुपञ्चरसहित कोरियाली चिकित्सा उपचारबारे अनुसन्धान निरन्तर भइरहेको छ।

विभिन्न क्लिनिकल अध्ययनका नतिजा एकत्रित गरेका अध्ययनमा पनि अकुपञ्चरपछि कम्पनको मात्रा घटेको सकारात्मक नतिजा रिपोर्ट भएका छन्।

कोरियामा पनि इसेन्सियल ट्रेमर भएका व्यक्तिलाई जडीबुटी औषधि वा अकुपञ्चर र जडीबुटी औषधि सँगै प्रयोग गरेपछि लक्षण सुधार भएका विवरण प्रकाशित भएका छन्।

अझै थप अनुसन्धान आवश्यक भए पनि सकारात्मक अनुसन्धान नतिजा र उपचारका विवरणहरू थपिँदै गएकाले बिरामीको अवस्थाअनुसार अकुपञ्चर वा जडीबुटी औषधि विचार गर्न सकिन्छ।

व्यवहारिक उपचारमा कम्पन मात्र नभई निद्रा, थकाइ, तनाव र अन्य सँगसँगै देखिने लक्षण पनि हेरेर उपचार विधि तय गर्छौँ।

घाँटी कसिने वा असामान्य मुद्रा पनि भएमा

टाउको हल्लिनुका साथै एकातिर फर्किने वा ढल्किने र घाँटी तथा काँध धेरै कसिने भएमा घाँटीको अवस्था पनि हेर्छौँ।

कसिएका घाँटी र काँधका मांसपेशीमा अकुपञ्चर, फार्माकोपञ्चर र कपिङजस्ता उपचार गर्न सकिन्छ।

घाँटी घुमाउन कठिन भएमा वा घाँटी, ढाडको छातीपट्टिको मेरुदण्ड र काँध वरिपरिका चाल एकसाथ सीमित भएमा अवस्थाअनुसार चुना म्यानुअल थेरापी पनि सँगै गर्न सकिन्छ।

कोरियामा सर्भाइकल डिस्टोनिया भएका व्यक्तिलाई अकुपञ्चर, मोक्सिबसन, चुना र जडीबुटी औषधि सँगै दिएपछि घाँटीको चाल र मुद्रा, दुखाइ तथा दैनिक जीवनका असुविधा सुधार भएका केस रिपोर्टहरू प्रकाशित भएका छन्।

टाउकोको कम्पन मुख्य लक्षण भएका व्यक्तिलाई अकुपञ्चर र हातले गरिने थेरापी दिएपछि कम्पन घटेका कोरियाली केस रिपोर्ट पनि छन्।

यस क्षेत्रमा अझ धेरै अनुसन्धान आवश्यक छ। तर यस्ता सकारात्मक उपचार विवरण प्रकाशित भइरहेकाले टाउकोको कम्पनसँगै घाँटी अत्यधिक कसिने वा असामान्य मुद्रा हुने भएमा यी समस्याको पनि सँगै उपचार विचार गर्न सकिन्छ।

टाउकोको कम्पन सबैमा एउटै हुँदैन

बाहिरबाट हेर्दा उस्तै ढङ्गले टाउको हल्लिएको देखिए पनि वास्तविक कारण व्यक्तिअनुसार फरक हुन सक्छ।

इसेन्सियल ट्रेमरमा टाउको हल्लिन सक्छ,

घाँटी वरिपरिका मांसपेशी असामान्य रूपमा कसिँदा पनि टाउको हल्लिन सक्छ,

र केही अवस्थामा अन्य स्नायुसम्बन्धी लक्षण पनि जाँच्नुपर्छ।

त्यसैले टाउको हल्लिएको भरमा रोगको नाम तय गर्नुभन्दा पहिले

• कम्पन कहिलेदेखि सुरु भयो
• हात वा आवाजमा पनि कम्पन छ कि छैन
• घाँटीको मुद्रा र चाल कस्तो छ
• घाँटी वा काँध कसिने र दुख्ने समस्या छ कि छैन
• अन्य चालमा पनि परिवर्तन छ कि छैन

भन्ने कुरा क्रमशः ध्यानपूर्वक हेर्नु राम्रो हुन्छ।

टाउकोको कम्पन लामो समयसम्म रहँदा मानिस भेट्नसमेत असहज लाग्न सक्छ र दैनिक जीवनमा धेरै तनाव हुन सक्छ।

“उमेर बढेर होला” भनेर मात्र छोड्नुभन्दा कस्तो प्रकारको कम्पन हो भनेर राम्ररी जाँच गराई आफ्नो अवस्थाअनुसार उपचार सुरु गर्ने विचार गर्नु राम्रो हुन्छ।