बिहान उठ्दा घाँटी घुमाउन सकिएन—के यो सामान्य कडापन मात्र हो?

अघिल्लो साँझ खासै समस्या नभए पनि बिहान टाउको घुमाउँदा घाँटीपछाडि वा काँधमाथि तानिएको जस्तो दुख्न सक्छ। सानो चालले पनि दुखाइ बढ्न सक्छ। टाउको अचानक एकातिर ढल्किएको वा फर्किएको अवस्थामा चलाउँदा दुख्ने अवस्थालाई तीव्र टोर्टिकोलिस भनिन्छ। कडापन मात्रले यो वा अर्को रोगको निदान हुँदैन।

सधैँ सिरानी गलत राखेकै कारण हो भन्न सकिँदैन। अघिल्लो दिन लामो समय एउटै आसनमा बस्नु, सामान्यभन्दा बढी घाँटी प्रयोग गर्नु, मांसपेशी र जोर्नीको थकान जम्मा हुनु वा सुत्दा लामो समय एउटै आसन रहनु मिलेर असर गर्न सक्छन्। एउटै कारण खोज्नुभन्दा कुन दिशामा चलाउन गाह्रो छ र अरू के लक्षण छन् हेर्नु उपयोगी हुन्छ।

कुनै निश्चित दिशामा चलाउँदा दुख्नु तीव्र घाँटी दुखाइमा सामान्य रूपमा देखिन सक्छ। दायाँ फर्काउँदा बायाँ घाँटी तानिन सक्छ; निहुरिँदा वा माथि हेर्दा कुनै ठाउँ दुख्न सक्छ; घाँटीदेखि काँधको माथिल्लो भागसम्म कसिएको महसुस हुन सक्छ।

दुखेको ठाउँसँगै चल्ने दायरा कति घटेको छ हेर्नुहोस्। लक्षण पाखुरा वा हातसम्म पुगेमा, अथवा संवेदना वा शक्ति बदलिएमा, मांसपेशी कसिएको मात्र नठानी स्नायुको कार्य पनि जाँच गर्नुपर्छ।

चोट र तलका चेतावनीका संकेत नभएको तुलनात्मक रूपमा हल्का तीव्र घाँटी दुखाइमा पूरै नचलाउनुको सट्टा सहन सकिने सीमाभित्र क्रमशः चलाउनु सामान्यतया उपयुक्त हुन्छ। यसको अर्थ कुनै पनि असहजता नहुने दायरामा मात्र चलाउनुपर्छ भन्ने होइन।

अलिकति तानिएको वा थोरै असहज भएको सीमासम्म बिस्तारै चलाउँदै दायरा बढाउन सकिन्छ। टाउको हल्का दायाँ-बायाँ फर्काउने, अलिकति निहुरेर सामान्य अवस्थामा फर्कने वा काँध हल्का चलाउने प्रयास गर्न सकिन्छ।

थोरै असहजतासहित नरम रूपमा चलाउनु र दुखाइ सहेर बलपूर्वक चलाउनु फरक हुन्। दुखाइ छिटो बढेमा वा दुखाइ र झमझमाहट पाखुरा वा हाततिर फैलिएमा त्यो चाल रोक्नुहोस् र अवस्था जाँच गराउनुहोस्। नयाँ कमजोरी देखिएमा व्यायाम जारी राख्नुभन्दा पहिले चिकित्सा मूल्याङ्कन आवश्यक हुन्छ।

• हातले टाउको जोडले नतान्नुहोस्।
• तीखो दुखाइ सहेर अन्तिम सीमासम्म नघुमाउनुहोस्।
• आवाज निकाल्न बारम्बार घाँटी नबटार्नुहोस्।
• चलाएपछि दुखाइ वा झमझमाहट बढ्छ कि हेर्नुहोस्।

घाँटीबाट निस्कने स्नायुमा जलन हुँदा घाँटी र काँध मात्र होइन, पाखुरा र हातसम्म दुखाइ वा झमझमाहट पुग्न सक्छ। औँलाको संवेदना कम हुनु वा सामान समात्ने शक्ति सामान्यभन्दा घट्नु पनि ध्यान दिनुपर्ने परिवर्तन हुन्।

यी लक्षण मात्रले घाँटीको डिस्क हर्नियेसन प्रमाणित गर्दैनन्। तर पाखुरा वा हातमा नयाँ कमजोरी देखिएमा घाँटी ‘खोल्न’ प्रयास गरिरहनुभन्दा स्नायुको अवस्था जाँच गर्नु प्राथमिक हुन्छ।

लेन बदल्दा वा चोकमा यातायात हेर्दा दुवैतिर पर्याप्त रूपमा हेर्न सक्नुपर्छ। घाँटी नचल्दा वरिपरि सुरक्षित रूपमा हेर्न नसकिने भए दुखाइ कम भएर चल्ने क्षमता फर्किएसम्म सवारी नचलाउनु उपयुक्त हुन्छ।

नामुगुनुल कोरियाली चिकित्सा क्लिनिकमा ‘घाँटी कडा भयो’ भन्ने विवरणले मात्र उपचार तय गरिँदैन। पहिले लक्षण सुरु भएको समय, चाल र सँगै देखिएका लक्षणहरू हेरिन्छन्।

अवस्थाअनुसार अकुपङ्चर, कपिङ वा चुना उपचार छान्न र तीव्रता समायोजन गर्न सकिन्छ। घाँटी घुमाउन नसक्ने सबैलाई एउटै तरिकाले चलाउने वा म्यानुअल उपचार गर्ने होइन। तीव्र दुखाइ धेरै भए वा स्नायुका लक्षणको शंका भए पहिले अवस्था छुट्याउनुपर्छ; आवश्यक परे थप परीक्षण वा अर्को विशेषज्ञको मूल्याङ्कन प्राथमिक हुन सक्छ।

• कहिलेदेखि सुरु भयो र कुन दिशामा चलाउँदा दुख्छ
• घाँटीको चाल कति सीमित छ
• लक्षण घाँटीमा मात्र छ वा पाखुरा र हातसम्म पुग्छ
• संवेदना वा मांसपेशीको शक्तिमा परिवर्तन छ कि छैन
• हालसालै चोट वा पहिलेको घाँटीको मेरुदण्डसम्बन्धी रोग छ कि छैन

धेरै तीव्र घाँटी दुखाइ समयसँगै बिस्तारै सुधार हुन्छन्। सुरुमै अत्यधिक डराउनु आवश्यक छैन, तर जोडले चलाए ठीक भइहाल्छ भन्ने पनि होइन।

कुन दिशामा गाह्रो छ, हल्का चलाउन सकिन्छ कि सकिँदैन र हातमा झमझमाहट वा कमजोरी छ कि छैन हेर्नुहोस्। केही दिनमा सुधार नभए वा निद्रा र दैनिक काममा समस्या भइरहे जाँच गराउनुहोस्। चेतावनीका संकेत भए कडापन हटाउनुभन्दा वर्तमान अवस्था बुझ्नु महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

तलका लक्षणमा चिकित्सा मूल्याङ्कन आवश्यक हुन्छ। ठूलो चोटपछि धेरै घाँटी दुख्नु, अचानक स्पष्ट कमजोरी वा हिँडाइ बदलिनु, सामान्यभन्दा फरक अत्यन्त कडा टाउको दुखाइ, अथवा ज्वरोसँगै धेरै घाँटी दुखाइ भए ढिला नगरी आकस्मिक उपचार लिनुहोस्।

• सवारी दुर्घटना, लडेर लागेको चोट वा अन्य चोटपछि घाँटी दुख्नु
• पाखुरा वा हातको संवेदना स्पष्ट घट्नु वा शक्ति कम हुनु
• सन्तुलन राख्न गाह्रो हुनु वा हिँडाइ बदलिनु
• सामान्यभन्दा फरक अत्यन्त कडा टाउको दुखाइ
• ज्वरोसँगै धेरै घाँटी दुख्नु
• अत्यन्त धेरै वा छिटो बढ्दो दुखाइ

तलको लेख कम्मरको डिस्क हर्नियेसन र स्नायुको अवस्थाअनुसार उपचार छनोटबारे हो। यो घाँटीको डिस्क रोग आफैँ निदान गर्ने निर्देशिका होइन।

यो लेख कोरियाली मूल सामग्रीबाट रूपान्तरण गरिएको सामान्य जानकारी हो; व्यक्तिगत निदान वा उपचारको विकल्प होइन। गम्भीर लक्षण, शक्ति घट्नु, संवेदना बदलिनु, चोट वा ज्वरो भए स्वास्थ्यकर्मीको मूल्याङ्कन आवश्यक हुन्छ।