Ngủ dậy không quay được cổ — có phải chỉ là cứng cổ?
Từ ‘dam’ trong tiếng Hàn mô tả cảm giác đau cứng, không phải một chẩn đoán chính xác. Cơ và khớp quanh cổ có thể liên quan, nhưng cũng cần chú ý tê hoặc yếu ở cánh tay, bàn tay. Với đau tương đối nhẹ, không có chấn thương hay dấu hiệu cảnh báo, có thể vận động chậm trong phạm vi chịu được thay vì giữ cổ bất động hoàn toàn. Không cố ‘giải phóng’ cổ bằng xoa bóp mạnh hoặc bẻ vặn.
Vì sao hôm qua bình thường mà sáng dậy lại đau cổ?
Tối trước có thể vẫn khỏe, nhưng sáng dậy quay đầu lại thấy căng đau sau gáy hoặc trên vai. Một cử động nhỏ cũng có thể làm đau tăng. Tình trạng đầu đột ngột nghiêng hoặc xoay sang một bên và đau khi cử động có thể được gọi là vẹo cổ cấp. Chỉ riêng cứng cổ không đủ để xác định chẩn đoán này hay một bệnh khác.
Không thể luôn quy cho gối nằm sai. Tư thế kéo dài hôm trước, dùng cổ nhiều hơn thường lệ, mệt mỏi tích lũy ở cơ và khớp, hay giữ lâu một tư thế khi ngủ có thể cùng góp phần. Thay vì tìm một nguyên nhân duy nhất, hãy xem hướng nào khó cử động và có triệu chứng gì đi kèm.
02
Chỉ cổ bị cứng và đau thôi sao?
Đau khi cử động theo một hướng nhất định là biểu hiện thường gặp của đau cổ cấp. Quay sang phải có thể kéo căng cổ bên trái; cúi hoặc ngửa đầu có thể đau tại một điểm; cảm giác căng có thể lan từ cổ đến phần trên vai.
Hãy chú ý cả vị trí đau lẫn mức độ hạn chế vận động. Nếu triệu chứng lan xuống cánh tay, bàn tay hoặc cảm giác và sức cơ thay đổi, cần đánh giá chức năng thần kinh chứ không chỉ xem đó là căng cơ.
03
Nên cử động nhẹ từng chút, ngay cả khi hơi khó chịu
Với đau cổ cấp tương đối nhẹ, không do chấn thương và không có các dấu hiệu cảnh báo bên dưới, vận động dần trong mức chịu được thường thích hợp hơn bất động hoàn toàn. Điều đó không có nghĩa là chỉ được cử động trong phạm vi hoàn toàn không khó chịu.
Có thể từ từ mở rộng tầm vận động khi chỉ hơi căng hoặc hơi khó chịu. Thử quay đầu nhẹ sang hai bên, cúi nhẹ rồi trở về vị trí ban đầu, hoặc cử động vai nhẹ nhàng.
Cử động nhẹ với chút khó chịu khác với cố chịu đau để ép cổ. Dừng động tác gây triệu chứng nếu đau tăng nhanh hoặc đau và tê lan xuống cánh tay, bàn tay. Nếu mới xuất hiện yếu tay, cần được khám trước khi tiếp tục tập.
Không dùng tay kéo đầu mạnh.
Không cố quay hết tầm khi đau nhói.
Không bẻ cổ nhiều lần để tạo tiếng rắc.
Theo dõi đau hoặc tê có tăng sau vận động không.
Giữ nguyên hình tiếng Hàn: vận động chậm trong phạm vi chịu được. Không cố vượt qua đau nhói, bẻ cổ đến hết tầm hoặc dùng tay kéo đầu mạnh.
04
Nếu tê cả cánh tay và bàn tay thì cần xem xét khác
Khi dây thần kinh ở cổ bị kích thích, đau hoặc tê có thể lan từ cổ và vai xuống cánh tay, bàn tay. Giảm cảm giác ở ngón tay hoặc cầm nắm yếu hơn bình thường cũng là những thay đổi cần chú ý.
Các triệu chứng này không tự khẳng định thoát vị đĩa đệm cổ. Tuy nhiên, nếu mới xuất hiện yếu ở cánh tay hay bàn tay, đánh giá thần kinh cần được ưu tiên hơn việc tiếp tục cố làm cổ ‘mềm ra’.
05
Cẩn thận khi lái xe nếu cổ khó quay
Chuyển làn và quan sát tại giao lộ đòi hỏi nhìn rõ cả hai bên. Nếu cổ hạn chế vận động khiến bạn không thể quan sát an toàn, nên tránh lái xe cho đến khi đau giảm và vận động hồi phục.
06
Phòng khám sẽ kiểm tra những gì?
Tại Phòng khám Y học Hàn Quốc Namugeuneul, chúng tôi không chọn cách điều trị chỉ dựa vào lời mô tả ‘bị cứng cổ’. Trước tiên cần đánh giá thời điểm khởi phát, vận động và các triệu chứng đi kèm.
Tùy tình trạng, có thể lựa chọn châm cứu, giác hơi hoặc Chuna và điều chỉnh cường độ. Không phải ai khó quay cổ cũng phù hợp với cùng một cách vận động hay nắn chỉnh. Đau cấp nặng hoặc nghi ngờ triệu chứng thần kinh cần được phân biệt trước; đôi khi xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh hoặc khám chuyên khoa khác cần được ưu tiên.
Triệu chứng bắt đầu khi nào và hướng nào gây đau
Tầm vận động cổ bị hạn chế đến mức nào
Triệu chứng chỉ ở cổ hay lan xuống cánh tay, bàn tay
Cảm giác hoặc sức cơ có thay đổi không
Có chấn thương gần đây hoặc bệnh cột sống cổ từ trước không
Điều cần xem trước khi cố làm cổ hết cứng thật nhanh
Nhiều đợt đau cổ cấp dần cải thiện theo thời gian. Không cần quá lo ngay từ đầu, nhưng cũng không nên nghĩ cứ tác động mạnh là sẽ hết.
Hãy xem hướng nào khó cử động, có thể vận động nhẹ không và có tê hay yếu tay không. Nếu sau vài ngày vẫn không cải thiện hoặc đau tiếp tục ảnh hưởng giấc ngủ và sinh hoạt, nên đi khám. Khi có dấu hiệu cảnh báo, xác định tình trạng quan trọng hơn việc cố giải phóng cổ.
08
Khi nào không nên xem đây là cứng cổ thông thường?
Những dấu hiệu sau cần được đánh giá. Hãy đi cấp cứu kịp thời nếu đau cổ nặng sau chấn thương lớn, đột ngột yếu rõ hoặc thay đổi dáng đi, đau đầu dữ dội khác thường, hay sốt kèm đau cổ nặng.
Đau cổ sau tai nạn giao thông, té ngã hoặc chấn thương khác
Bài viết được chuyển thể từ bản tiếng Hàn, không thay thế chẩn đoán hoặc điều trị cá nhân. Triệu chứng nặng, yếu cơ, thay đổi cảm giác, chấn thương hoặc sốt cần được nhân viên y tế đánh giá.
